رشيد الدين فضل الله همدانى
مقدمهء مصحح 10
جامع التواريخ ( تاريخ آل سلچوق ) ( فارسى )
كانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ « 1 » . چه چندان خيرات و مبرّات كه در ايّام دولت ايشان ظاهر گشت از احياى معالم دين و تشييد قواعد مسلمانى و بناء و انشاء مساجد و مدارس و رباطات و قناطر و مسبّلات و اوقاف و ادرار و انظار كه بر علما و صلحا و قضات و سادات و زهّاد و عبّاد و اخيار و ابرار كردهاند در هيچ روزگارى نبودست ، و آثار آن در ممالك اسلام هنوز باقى است . . . » [ جامع التّواريخ ، تاريخ آل سلچوق ، ص 2 ] و سپس از « جدّ و جهدى كه - سلاجقه - نمودهاند و جهادى كه فرموده » ياد مىكند و مىافزايد : « . . . و چون ما به حكم اشارت نافذه ، لا زال نافذا ، تواريخ جمله اهل عالم در جامع التّواريخ جمع مىكنيم ، به حكم اين مقدّمات واجب بود در انساب و احساب و آداب و سير پسنديدهء ايشان آنچه در كتب مدوّن بود ، تصنيفى مختصر كردن ، و ذكر ابتداى دولت و نهضت و حركت ايشان در طلب ملك و مدّت عمر و پادشاهى هريك و وقايع غريب كه در ايّام دولت ايشان افتاده بر سبيل ايجاز ايراد كردن ؛ و همچنين اسامى وزراء و امراء و حجّاب و نوّاب ايشان ، ارجو كه به محلّ ارتضا و منزلت احماد پيوندند ، و اللّه الموفّق لا تمامه . » [ جامع التّواريخ ، تاريخ آل سلچوق ، ص 3 ] نكتهاى كه از نگاشتهء نگارنده برمىآيد ، آهنگ جمع كردن تواريخ اهل عالم است در جامع التّواريخ ! و از آن است كه اين دفتر را به « آل سلچوق » اختصاص مىدهد . تاريخ آل سلچوق نيز كه در اين بخش آمده است برگرفتهاى است از سلجوقنامه تأليف خواجه امام ظهير الدّين نيشابورى كه به حدود سنهء 582 ه . ق
--> ( 1 ) . القصص : 68 .